Przejdź do treści

Umów wizytę 

Kontakt

+48 508 530 628

preferowany sms

Lęk i zamartwianie się – kiedy emocje zaczynają przejmować kontrolę?

Dlaczego ciągle się martwię? Dlaczego tak trudno mi się uspokoić? Skąd bierze się napięcie, które odczuwam, nawet kiedy pozornie wszystko jest w porządku?

Być może znasz to uczucie. Budzisz się rano i zanim jeszcze na dobre rozpoczniesz dzień, w Twojej głowie pojawiają się myśli o tym, co może pójść nie tak. Analizujesz różne sytuacje, przewidujesz trudności, zastanawiasz się, czy o czymś nie zapomniałaś, czy podjęłaś właściwą decyzję.

Czasami trudno Ci nawet powiedzieć, czego właściwie się boisz. Po prostu czujesz niepokój. Twoje ciało jest napięte, trudno Ci odpocząć, a myśli nieustannie krążą wokół kolejnych problemów.

Może słyszysz od innych: „Nie przejmuj się tak”, „Przestań o tym myśleć”, „Nie masz się czym martwić”.

Tylko jak przestać się martwić, kiedy niepokój nie znika, nawet jeśli próbujesz sobie racjonalnie wytłumaczyć, że wszystko jest w porządku?

Emocje – przyjaciel czy wróg?

Zdecydowanie przyjaciel. Choć czasami taki, którego trudno zrozumieć.

Emocje są naturalną częścią naszego życia. Informują nas o tym, co jest dla nas ważne, czego potrzebujemy, co sprawia nam przyjemność, a co wywołuje dyskomfort lub poczucie zagrożenia.

Niektóre emocje lubimy przeżywać. Innych najchętniej byśmy unikały. Radość, spokój czy satysfakcja są mile widziane. Ze smutkiem, złością, wstydem czy lękiem bywa już trudniej.

Czasami próbujemy je ignorować, tłumić, kontrolować. Chcemy jak najszybciej pozbyć się tego, co nieprzyjemne.

Tymczasem emocje nie są naszym wrogiem. Są ważną informacją o nas samych.

Warto nauczyć się je rozpoznawać, nazywać i rozumieć. Zauważać, w jakich sytuacjach się pojawiają, jakie myśli im towarzyszą i co dzieje się wtedy w naszym ciele.

Nie zawsze jest to łatwe. Szczególnie jeśli przez wiele lat uczyłyśmy się nie okazywać emocji, bagatelizować własne potrzeby albo słyszałyśmy, że nie powinnyśmy się złościć, bać czy płakać.

Zdarza się, że dorosła osoba potrafi bardzo dokładnie opowiedzieć o wydarzeniach ze swojego życia, ale ma trudność z odpowiedzią na proste pytanie:

„A co wtedy czułaś?”

Kiedy lęk przestaje nas chronić, a zaczyna ograniczać?

Lęk jest naturalną emocją, która pomaga nam rozpoznawać potencjalne zagrożenia i przygotowywać się do działania.

Dzięki niemu zachowujemy ostrożność, przewidujemy konsekwencje swoich decyzji i reagujemy na sytuacje, które mogą być dla nas niebezpieczne.

Trudność pojawia się wtedy, gdy nasz wewnętrzny system alarmowy uruchamia się zbyt często, zbyt intensywnie albo pozostaje aktywny przez długi czas.

Możemy wówczas odczuwać niepokój nawet wtedy, gdy nie ma bezpośredniego zagrożenia.

Zaczynamy zamartwiać się przyszłością, zdrowiem, bliskimi, pracą, finansami. Próbujemy przewidzieć wszystkie możliwe scenariusze, przygotować się na każdą ewentualność, mieć wszystko pod kontrolą.

Zamartwianie się może dawać chwilowe poczucie, że coś robimy, aby zapobiec trudnościom. W rzeczywistości jednak często podtrzymuje napięcie i sprawia, że coraz trudniej tolerować niepewność.

Warto wtedy zadać sobie kilka pytań:

  • Czy moje obawy dotyczą rzeczywistego problemu, czy tego, co dopiero mogłoby się wydarzyć?
  • Czy mam wpływ na sytuację, o której myślę?
  • Czy moje rozmyślanie pomaga mi znaleźć rozwiązanie, czy tylko zwiększa niepokój?
  • Czego tak naprawdę się boję?

Lęk odczuwamy nie tylko w myślach, ale również w ciele

Nasze emocje i ciało są ze sobą ściśle powiązane.

Kiedy odczuwamy lęk, układ nerwowy może uruchomić reakcję mobilizacji organizmu. Serce zaczyna bić szybciej, oddech się zmienia, mięśnie napinają się, a uwaga koncentruje na potencjalnym zagrożeniu.

Możemy doświadczać ucisku w klatce piersiowej, bólu brzucha, drżenia rąk, zawrotów głowy, trudności z zasypianiem czy uczucia ciągłego zmęczenia.

Czasami to właśnie sygnały płynące z ciała zauważamy jako pierwsze, nie łącząc ich z przeżywanymi emocjami.

Dlatego tak ważnym elementem pracy z lękiem jest rozwijanie świadomości własnego ciała.

Zatrzymanie się na chwilę i zadanie sobie pytania:

„Co teraz czuję? Gdzie w moim ciele pojawia się napięcie? Jaką emocję mogę z nim powiązać?”

Nie chodzi o nieustanne kontrolowanie każdego sygnału z organizmu, ale o stopniowe uczenie się rozpoznawania własnych reakcji.

Atak paniki – kiedy lęk staje się bardzo intensywny

Jednym z najbardziej przerażających doświadczeń związanych z lękiem może być atak paniki.

Pojawia się nagle lub szybko narasta, a towarzyszące mu objawy bywają tak silne, że osoba doświadczająca ataku może mieć poczucie, że dzieje się z nią coś bardzo niebezpiecznego.

Do typowych objawów należą:

  • przyspieszone bicie serca lub kołatanie serca,
  • duszność, uczucie braku powietrza,
  • ucisk lub dyskomfort w klatce piersiowej,
  • drżenie ciała, pocenie się,
  • zawroty głowy, osłabienie,
  • mrowienie lub drętwienie kończyn,
  • poczucie nierealności otoczenia,
  • silny strach przed utratą kontroli, omdleniem lub śmiercią.

Objawy ataku paniki zwykle osiągają największe nasilenie w ciągu kilku minut, choć niepokój i wyczerpanie mogą utrzymywać się dłużej.

Sam atak paniki nie oznacza, że rzeczywiście grozi nam utrata życia czy kontroli nad sobą. Jednak jego objawy są realne i mogą być bardzo trudne do zniesienia.

Ważne jest również to, że podobne objawy mogą występować w różnych chorobach somatycznych. Dlatego szczególnie przy pierwszym takim epizodzie warto skonsultować się z lekarzem. Nagły, silny ból w klatce piersiowej, poważne trudności z oddychaniem czy utrata przytomności wymagają pilnej oceny medycznej.

Po doświadczeniu ataku paniki niektóre osoby zaczynają obawiać się kolejnego. Unikają określonych miejsc, sytuacji czy aktywności. W ten sposób lęk przed samym lękiem może stopniowo ograniczać codzienne życie.

Jak psychoterapia pomaga w radzeniu sobie z lękiem i zamartwianiem się?

Psychoterapia nie polega na przekonywaniu Cię, że nie masz powodów do lęku, ani na uczeniu, jak całkowicie wyeliminować nieprzyjemne emocje.

Jej celem jest przede wszystkim lepsze zrozumienie własnych reakcji, odzyskiwanie poczucia wpływu i rozwijanie umiejętności radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami.

W trakcie psychoterapii możemy wspólnie przyglądać się temu, co uruchamia Twój lęk, jakie myśli go nasilają, w jaki sposób reaguje Twoje ciało i jakie zachowania pomagają Ci na chwilę poczuć ulgę, ale w dłuższej perspektywie mogą podtrzymywać niepokój.

Ważną częścią pracy może być:

  • rozpoznawanie i nazywanie emocji,
  • rozumienie mechanizmów lęku i zamartwiania się,
  • identyfikowanie myśli i przekonań nasilających niepokój,
  • rozwijanie świadomości ciała i sygnałów napięcia,
  • poznawanie technik regulacji emocji i obniżania pobudzenia,
  • stopniowe uczenie się tolerowania niepewności i trudnych emocji,
  • ograniczanie zachowań unikowych, które podtrzymują lęk.

W zależności od potrzeb i stosowanego podejścia terapeutycznego praca może również obejmować przyglądanie się wcześniejszym doświadczeniom, relacjom i sposobom radzenia sobie, których nauczyliśmy się w przeszłości.

Istotne jest nie tylko to, aby wiedzieć, skąd bierze się lęk, ale również aby stopniowo doświadczać, że można sobie z nim radzić inaczej niż dotychczas.

Nie musisz pozbywać się lęku, żeby odzyskać spokój

Być może przez długi czas próbowałaś nie czuć lęku. Odsuwać od siebie trudne myśli, kontrolować emocje, unikać sytuacji, które wywołują napięcie.

A gdyby zamiast kolejnej próby walki z samą sobą spróbować lepiej zrozumieć to, co się z Tobą dzieje?

Nauczyć się rozpoznawać pierwsze sygnały napięcia. Zauważać swoje potrzeby. Odróżniać realne zagrożenie od wyobrażeń o tym, co mogłoby się wydarzyć. Stopniowo budować zaufanie do własnych możliwości radzenia sobie.

Nie oznacza to, że już nigdy nie poczujesz lęku.

Oznacza natomiast, że lęk nie musi decydować o Twoich wyborach, relacjach i codziennym życiu.

Jeżeli czujesz, że niepokój, napięcie lub ciągłe zamartwianie się zaczynają Cię ograniczać, psychoterapia może być przestrzenią, w której nauczysz się lepiej rozumieć siebie i stopniowo odzyskiwać większy spokój oraz poczucie wpływu na własne życie.